Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego
     OBN
     biblioteka
     wydawnictwa
     nowości wydawnicze
     kwartalnik naukowy
 Komunikaty Mazursko-Warminskie
     badania naukowe
     aktualności
     sprawozdania
     pracownicy
     Towarzystwo Naukowe
     im. Wojciecha Ketrzynskiego
     Biuletyn Obwód Kaliningradzki
     Centrum Badań Wschodnich
     Nagroda im. W. Kętrzyńskiego
     Pracownia Kopernikańska
     Katalog on-line
     galeria
     sesje
     Ogłoszenia, konkursy
     kontakt
     archiwum  aktualności
O
Pod redakcją Marii Biolik
 
"Metodologia badań onomastycznych"
 
Olsztyn 2003, wyd. I, oprawa karton, ss. 653
 
Cena książki to: 50.00 zł netto / 52.50 zł brutto;
 
Stan w magazynie: dostępne
 
Tylna okładka
 
Problemy metodologii badań onomastycznych są obecne we wszystkich działach onomastyki. Dotyczą zarówno zagadnień związanych z opracowaniem i klasyfi­kacją antroponimó w, toponimów, chrematonimów, jak i onomastyki literackiej. Artykuły przedstawione w książce Metodologia badań onomastycznych dotyczą ogólnych zagadnień onomastycznych, jak również problemów szczegółowych.

Część pierwsza książki Ogólne zagadnienia metodologiczne onomastyki po­dejmuje problemy metodologiczne dotyczącej całej słowiańszczyzny, regionów Polski i różnych działów onomastyki. Składają się na nią referaty opisujące metody analizy poszczególnych kategorii nazw (R. Mrózek, E. Rzetelska-Feleszko), jak też terminologii stosowanej w onomastyce (R. Śramek, M. Harvalik). W tej czę­ści zamieszczono prace poświęcone problemom analizy słowotwórczej w zakre­ sie nazw własnych ogólnopolskich i gwarowych (A. Cieślikowa, S. Gala) oraz problemom metodologicznym, które napotykają badacze onomastyki regionalnej (L. Dacewicz, M. Biolik). Znalazły się tu też artykuły dotyczące funkcjonowania nazw własnych w określonych wspólnotach komunikatywnych (J. Krśko) i spo­ łecznych (P. Odaloś), określające rolę czynników kulturowo-historycznych w badaniach etymologicznych nazw własnych (B. JlyHHK) oraz dotyczące apela-tywizacji imion (J. Obara), występowania nazw własnych w funkcji nieonoma- stycznej (E. Pauszyńska) i perswazyjnej (K. Michalewski). Część dotyczącą ogól­ nych zagadnień metodologicznych zamyka artykuł omawiający zastosowanie w badaniach onomastycznych programu komputerowego Thorn (C. Atzenbeck).

Problemom badawczym antroponimii poświęcono 13 prac. Część z nich ana­ lizuje procesy kształtowania się nazwisk polskich w kontekstach kulturowych i socjologicznych w Brańsku na Podlasiu (Z. Abramowicz), terenach dolnołużyc- kich i górnołużyckich (H. Popowska-Taborska), na Mazowszu w drugiej poło­wie XVI w. (W. Szulowska), w osiemnastowiecznej Wrześni (B. A. Sieradzcy) i kresach południowo-wschodnich (E. Rudolf-Ziółkowska). Inne omawiająokre- ślone typy nazwisk, np. nazwiska równe nazwom miejscowości (E. Breza), na­ zwiska równe imionom (B. Raszewska-Żurek), utworzone od nazw zawodów, urzędów i godności (E. Rudnicka-Fira), nazwiska odapelatywne utworzone od różnych wyrazów pospolitych używanych na Śląsku Opolskim (D. Lech). Wyra­ zy pospolite, które stały się podstawą nazwisk bada H. Górny, wykorzystując w tym celu metodę pól semantycznych. Prace poświęcone nazwiskom zamyka

artykuł K. Rymuta dotyczący redakcji i wykorzystania dziesięciotomowego Słow­ nika nazwisk używanych w Polsce na początku XXI w.

Tylko dwie prace poświęcono imionom. Należy do nich artykuł dotyczący imien- nictwa żeńskich zgromadzeń zakonnych (S. Sochacka) i imion używanych przez mieszkańców Stargardu Szczecińskiego w latach 1945—2000 (B. Stramek).

Dział dotyczący metod badawczych stosowanych w szeroko pojętej toponi- mii rozpoczynają prace ukazujące funkcjonowanie różnych nazw geograficznych, odnoszących się do tego samego obiektu. Jako pierwszy umieszczono artykuł Cz. Kosyla, ukazujący konstrukcje peryfrastyczne, które przejmują funkcje skła­dniowe zwykłych nazw własnych, następnie artykuł L. Dimitrowej-Todorowej, ukazujący nazwy oboczne odnoszące się do tego samego obiektu w wielojęzycz­ nej północno-wschodniej Bułgarii. W części tej przedstawiono pracę ukazującą wydobyte ze źródeł historycznych oboczne słowiańsko-niemieckie nazwy geo­ graficzne na terenie Styrii (Austria), będące świadectwem historii osadnictwa i wielowiekowego współżycia obu nacji (Fritz Frhr. Lochner von Huettenbach). Ukazano sposoby powstawania współczesnych toponimów potocznych używa­ nych przez ludność obok nazw urzędowych na terenie Szczecina oraz innych osiedli i miast pomorskich (J. Ignatowicz-Skowrońska), jak też przedstawiono sytuację nazewniczą po II wojnie światowej na terenie Sudetów Zachodnich, funk­ cjonowanie nazw tzw. przejściowych, tworzonych przez różne instytucje pań­ stwowe i ludność napływową (H. Gaczyńska).

Do przedstawionej wyżej problematyki nawiązuje praca S. A. Nikitina, ukazu­ jąca toponimy rosyjskie, które w latach 1918—1930 zostały zastąpione innymi nazwami. Nie wpłynęło to jednak na zmianę rosyjskiego narodowego systemu oni- micznego, w którym nadal funkcjonowały najbardziej trwałe typy strukturalne toponimów. Następny artykuł ukazuje pewne, najbardziej typowe toponimy — nazwy ulic i traktów komunikacyjnych — klasyfikowane na podstawie pojęcia prototypu (A. Myszka). Wpływ nieregularnego rozwoju fonetycznego spowodo­wanego frekwencją na toponimy chorwackie typu Supetar „Święty Piotr" rozpo­wszechnione na wybrzeżu dalmatyńskim ukazuje w następnym artykule W. Mań- czak. Cztery kolejne prace przedstawiają problemy metodologiczne związane z budową toponimów. L. Olivova-Nezbedova bada nazwy terenowe z przyimkami i bez przyimków, E. Foster podstawy derywacyjne nazw miejscowych z sufiksami -ov-, -in- w toponimii Meklenburgii i Brandenburgii, I. Różycka mikrotoponimy złożone z podstawą werbalną oraz D. Kopertowska zachowane cechy gwarowe w toponimii regionu świętokrzyskiego. Kolejna praca E. Czerniakowskiej wyja­ śnia kilka nieznanych etymologii nazw miejscowych z terenu obecnej Warszawy.

W części dotyczącej problemów metodologicznych toponimii zostały umiesz­ czone jeszcze trzy prace. Artykuł J, Dumy poświęcony nazwom polskich rzek z przymiotnikowym określeniem barwy wody — biały, czarny oraz artykuł

K. i Z. Zierhofferów dotyczący choronimów w formie zestawień występujących w polszczyźnie. Całość rozważań dotyczących toponimii zamyka praca I. Bily poświęcona mapom wstępnym zamieszczonym w Atlasie starołużyckich nazw miejscowych.

Problemy metodologiczne onomastyki literackiej otwiera artykuł I. Sarnow-skiej-Giefing, podsumowujący dotychczasowe osiągnięcia badawcze w tym za­ kresie oraz trendy panujące w polskiej i światowej metodologii badań onoma-stycznych. Dwie następne prace ukazują nazwy własne w polskiej frazeologii. M. Jaracz opisuje nazwy geograficzne a A. Nowakowska i L. Tomczak nazwy osobowe wyekscerpowane przede wszystkim z Nowej księgi przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich i innych zbiorów paremiologicznych. W dalszej kolej­ ności zamieszczono artykuły: A. Raszewskiej-Klimas dotyczący funkcji styli­ stycznych nazw własnych w tekście literackim, M. Czaplickiej omawiający funkcję dydaktyczno-wychowawczą nazw własnych w literaturze dziecięcej oraz arty­ kuły omawiające nazwy osobowe w wybranych utworach Małgorzaty Musierowicz (K. Kuffher-Obrzut), antroponimy i teonimy w powieściach Anny Brzezińskiej (I. Domaciuk) oraz hydronimy w utworach Juliusza Słowackiego (U. Kęsikowa).

W końcowej części książki zostały umieszczone prace poświęcone proble­ mom badawczym szeroko pojętej chrematonimii. Otwiera go obszerny artykuł A. W. Superanskiej, dotyczący znaków firmowych w Rosji, postulujący uwzględ­ nianie w badaniach aspektów kulturowych, historycznych, psychologicznych i innych. Nazwy handlowe w Polsce i ich uwarunkowania społeczno-komunika- cyjne omawia A. Siwiec, a W. Miowska i M. Momirowska nazwy macedońskich barów i restauracji. W następnej kolejności zamieszczono prace dotyczące nazw łódzkich postojów taksówek (S. Tomaszewska), poznańskich młynów wodnych (M. Rutkiewicz) oraz nazewnictwa instytucji astronomicznych, programów ba­dawczych, obserwatoriów wykorzystywanych do badania Układu Słonecznego oraz katalogów gwiazd (E. Jakus-Borkowa). Omówienie nazw polskich filmów fabularnych (K. Skowronek, B. Skowronek) oraz nazw własnych klejnotów (K. Węgorowska) to tematy następnych prac badawczych. Dział ten kończą arty­ kuły opisujące nazwy własne w internecie. Należy tu praca M. Graf o tzw. e-nimach jako nowej kategorii nazewniczej oraz artykuł R. Łobodzińskiej i M. Peisert o nazwach własnych w przestrzeni wirtualnej.

Łącznie w książce Metodologia badań onomastycznych zamieszczono 62 arty­ kuły naukowe. Są to referaty wygłoszone podczas XIII Ogólnopolskiej Konferen­ cji Onomastycznej z udziałem gości zagranicznych, która odbyła się w Kalborni na Mazurach we wrześniu 2002 r. Konferencja została zorganizowana przez Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie i Komitet Językoznawstwa PAN. Pragnę serdecznie podziękować wszystkim Autorom, któ­ rzy nadesłali do druku teksty swoich referatów.