Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego
     OBN
     biblioteka
     wydawnictwa
     nowości wydawnicze
     kwartalnik naukowy
 Komunikaty Mazursko-Warminskie
     badania naukowe
     aktualności
     sprawozdania
     pracownicy
     Towarzystwo Naukowe
     im. Wojciecha Ketrzynskiego
     Biuletyn Obwód Kaliningradzki
     Centrum Badań Wschodnich
     Nagroda im. W. Kętrzyńskiego
     Pracownia Kopernikańska
     Katalog on-line
     galeria
     sesje
     Ogłoszenia, konkursy
     kontakt
     archiwum  aktualności
O
Tadeusz Baryła, Wacław Hojszyk, Edmund Wojnowski
 
OBWÓD KALININGRADZKI FEDERACJI ROSYJSKIEJ. Wybór dokumentów 1994-2004
 
Olsztyn 2004, wyd. I, ss.152
 
Cena książki to: 40.00 zł netto / 42.00 zł brutto;
 
Stan w magazynie: dostępne
 
Tylna okładka
 
Minęła dziesiąta rocznica ukazania się pierwszego numeru comiesięcznego biuletynu Obwód Kaliningradzki. Przegląd faktów, wydarzeń, opinii, wydawanego przez Ośrodek Badań Nauko¬wych i Towarzystwo Naukowe im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Chcąc zaznaczyć ten fakt, jego redakcja zdecydowała się na publikację wybranych dokumentów urzędowych z lat 1994-2004, wytworzonych głównie przez władze Federacji Rosyjskiej, a dotyczących Obwodu Kaliningradzkiego.
     Obwód Kaliningradzki Federacji Rosyjskiej powstał na terytorium części byłych Prus Wschodnich, przyznanej Związkowi Radzieckiemu przez uczestników Konferencji Wielkiej Trójki w Poczdamie (17.07-02.08.1945). Rozdział VI Umowy Poczdamskiej określił jej rozmiar, wyzna¬czając linię rozgraniczającą ją od części przypadającej Polsce, która biegła od punktu w Zatoce Gdańskiej na północ od Braniewa i Gołdapi do styku granic Litwy, Polski i byłych Prus Wschod¬nich. Na takim terytorium, z wyłączeniem Okręgu Kłajpedzkiego (Memelskiego), utworzono de-cyzjąPrezydium Rady Najwyższej ZSRR z 7 kwietnia 1946 roku Obwód Kenigsberski Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. 4 lipca 1946 roku także decyzją Prezydium RN ZSRR zmieniono jego nazwę na Obwód Kaliningradzki RFSRR, biorąc ją od nazwiska Mi-chaiła Kalinina- niechlubnie zapisanego nie tylko w historii Rosji.
     Obwód Kaliningradzki jest najmniejszym obwodem w Federacji Rosyjskiej. Maksymalna odległość od jego granicy zachodniej do granicy wschodniej wynosi 205 km, od północnej do połu¬dniowej -108 km. Powierzchnia Obwodu wynosi tylko 15125 km2, z których 1,8 rys. km2 przypada na zalewy morskie. Odległość od Kaliningradu do granicy polskiej wynosi zaledwie 35 km, a do litewskiej - 70 km, podczas gdy do najbliższego rosyjskiego miasta obwodowego, Pskowa, jest ponad 300 km.
     Obwód obejmuje 13 rejonów administracyjnych z uprawnieniami samorządowymi, 22 miasta, w tym 9 miast podporządkowania obwodowego, 5 okręgów miejskich, 3 osiedla typu miejskiego, 96 administracji wiejskich (gminnych) i 1092 miejscowości wiejskie.
     W maju 2000 roku dekretem prezydenta W. Putina utworzono siedem okręgów federalnych. Obwód Kaliningradzki włączono do Północno-Zachodniego Okręgu Federalnego z siedzibą w Sankt Petersburgu wraz z dziesięcioma innymi podmiotami Federacji - Republiką Karelia, Republiką Korni, Obwodem Archangielskim, Obwodem Wołogodzkim, Obwodem Leningradzkim, Obwo¬dem Murmańskim, Obwodem Nowgorodzkim, Obwodem Pskowskim, miastem Sankt Petersburg, Nienieckim Okręgiem Autonomicznym. Od września 2001 roku w Kaliningradzie, jako jedyny w całej Federacji Rosyjskiej, stale rezyduje zastępca pełnomocnego przedstawiciela prezydenta ds. Obwodu Kaliningradzkiego w Północno-Zachodnim Okręgu Federalnym - Andriej Stiepanow.
     W Obwodzie, podobnie jak w całej Rosji, trwa przebudowa ustroju samorządowego. Od 8 paź¬dziernika 2003 roku obowiązuje ustawa federalna Nr 131-FZ „O ogólnych zasadach organizacji samorządu lokalnego Federacji Rosyjskiej", która wprowadza etapami zasadnicze zmiany w ustro¬ju samorządowym. Do końca 2004 roku władze regionalne (obwodowe) zobowiązane są ustalić granice jednostek municypalnych (samorządowych) i nadać im odpowiedni status: gorodskoje lub sielskoje posielenije, gorodskoj okrug lub municypalny) rajon, a do 30 kwietnia 2005 roku powinny być ustalone daty wyborów we wszystkich jednostkach municypalnych. Do dnia wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 2006 r.) jednostkom municypalnym powinien być przekazany należny im majątek.
     Sytuację demograficzną Obwodu charakteryzują dwa podstawowe wskaźniki: wysoki ubytek naturalny oraz silne procesy migracyjne. Dzięki dodatniemu saldu migracji w latach 90. Obwód zaliczał się do nielicznych regionów Rosji, gdzie ludność wzrastała od 1991 roku, mimo że od kilku lat obserwuje się znaczący naturalny ubytek ludności. Na początku 2003 roku ludność Obwodu liczyła 940 368 osób, w tym - 52,15% kobiet i 47,85% mężczyzn. Średni wiek ludności - 53,9 lat, co stanowi prawie dwa lata mniej od średniego wskaźnika dla całej Rosji. Według stanu na dzień 1 marca 2004 roku ludność Obwodu liczyła 948,2 rys. osób i zmniejszyła się od początku roku o 1400. W pierwszym kwartale 2004 r. zmniejszyła się liczba osób przybyłych do Obwodu o 16,2%.
Pod względem składu narodowościowego najliczniejszą grupę stanowią Rosjanie (78,2%). Wśród 97 innych grup narodowościowych przeważają Białorusini - 7,6%, Ukraińcy - 7,4%, Litwini -1,9%, Uzbecy - 0,8%, Ormianie - 0,6%, Niemcy - 0,6%, Polacy - 0,5% (około 5000 osób), Tatarzy - 0,5%. W Obwodzie działa 6 autonomii narodowościowych i 60 stowarzyszeń narodowo-kulturalnych, w tym także Wspólnota Kultury Polskiej Obwodu Kaliningradzkiego.
     Zasoby siły roboczej Obwodu wynoszą 597,3 tys. osób. Obwód wyróżnia się wysokim pozio¬mem urbanizacji: 76,55% stanowią mieszkańcy miast (719 836 osób), w tym około 436 tys. osób (45% całej ludności Obwodu) mieszka w m. Kaliningrad.
     Obwód Kaliningradzki uczestniczył w końcu lat 80. minionego stulecia w procesie zmian w życiu wewnętrznym ZSRR, a po rozpadzie tego państwa w 1990 roku w transformacji systemo¬wej, prowadzonej przez powołaną do życia Federację Rosyjską. Po uchwaleniu Konstytucji FR w 1993 roku stał się jednym z 89 podmiotów Federacyjnego Państwa Rosyjskiego, jego eksklawą nad Bałtykiem, otoczoną przez suwerenne państwa Litwę i Polskę, tracąc tym samym styk z teryto¬rium Rosj i właściwej.
     Nowa sytuacja geopolityczna Obwodu Kaliningradzkiego sprzyjała wywoływaniu dyskusji i sporów wokół roli tego podmiotu Federacji Rosyjskiej w jej strategii geopolitycznej. Z jednej strony aktywność wykazywała grupa reformatorów dostrzegających szansę w powiązaniu przyszłości Obwodu z Europejską Wspólnotą Gospodarczą, do której droga prowadziłaby przez Polskę. Z drugiej natomiast strony, wpływowa grupa polityków moskiewskich wywierała nacisk na przekształcenie Obwodu w bastion militarny Rosji. Sukcesem pierwszej było utworzenie w czerwcu 1991 roku Wolnej Strefy Ekonomicznej „Jantar" na terytorium całego Obwodu, z wyłą¬ czeniem jedynie terenów użytkowanych przez tzw. resorty siłowe, w tym Ministerstwo Obrony FR, i przyciągnięcie inwestorów zagranicznych, głównie zachodnioeuropejskich, a także ożywienie wymiany towarowej z zagranicą Druga grupa, silnie akcentująca postawę mocarstwową, zazna¬ czyła się utworzeniem Kainingradzkiego Wydzielonego Rejonu Wojskowego i kampanią publicy- stycznąna rzecz Obwodu jako wysuniętego na Zachód przyczółka obronnego Rosji.
     Od 1994 roku zaczynają pojawiać się akty prawne świadczące o lepszym zrozumieniu sytuacji społeczno-gospodarczej Obwodu Kaliningradzkiego oraz potrzeby jego ekonomicznego wsparcia. Sygnalizuje to uchwała Dumy Państwowej FR z 9 grudnia 1994 roku, a zwłaszcza dekret prezyden¬ta Borysa Jelcyna „O społeczno-gospodarczym rozwoju Obwodu Kaliningradzkiego". Na uwagę zasługuje treść punktu „a" ustępu pierwszego tego dekretu, który zobowiązuje rząd do udzielenia szefowi administracji (gubernatorowi) Obwodu Kaliningradzkiego prawa do ...