Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego
     OBN
     biblioteka
     wydawnictwa
     nowości wydawnicze
     kwartalnik naukowy
 Komunikaty Mazursko-Warminskie
     badania naukowe
     aktualności
     sprawozdania
     pracownicy
     Towarzystwo Naukowe
     im. Wojciecha Ketrzynskiego
     Biuletyn Obwód Kaliningradzki
     Centrum Badań Wschodnich
     Nagroda im. W. Kętrzyńskiego
     Pracownia Kopernikańska
     Katalog on-line
     galeria
     sesje
     Ogłoszenia, konkursy
     kontakt
     archiwum  aktualności
O
Krzysztof Krukowski
 
Strategie rozwoju gmin wiejskich województwa warmińsko-mazurskiego
 
Olsztyn 2007, wydanie 1, b5, ss. 137
 
Cena książki to: 15.00 zł netto / 15.75 zł brutto;
 
Stan w magazynie: dostępne
 
Tylna okładka
 
Gminy podejmują zadania publiczne w imieniu własnym i na swoją odpowiedzialność. Pozwala to zakwalifikować gminę do grupy organizacji gospodarczych „non-profit" prowadzących działania na rzecz zaspokojenia potrzeb społeczności lokalnej. Opisując organizacyjny i gospodarczy aspekt gminy można przyjąć następującą jej definicję: gmina to organizacja mająca osobowość prawną, funkcjonująca w warunkach konkurencji na rynku w powiązaniu z otoczeniem oraz dysponująca określonymi zasobami.
Gmina zgodnie z założeniami ustawy obejmuje wspólnotę samorządową oraz odpowiednie terytorium1. Przy projektowaniu granic gmin dążono do tego, żeby obejmowały obszar możliwie jednorodny ze względu na układ osadniczy i przestrzenny oraz więzi społeczne i gospodarcze, które zapewniałyby zdolność wykonywania zadań publicznych. Zakres tych działań w gminie obejmuje wszystkie sprawy o znaczeniu lokalnym. Świadczy to o jego kluczowym znaczeniu dla rozwoju społeczeństwa zamieszkującego dany obszar. Potwierdzeniem tego jest również zakres kompetencji oraz możliwość kształtowania rozwoju społeczno-gospodarczego. Kompetencje gmin opierają się na założeniu, że są one podmiotami mającymi za zadanie realizację potrzeb lokalnej społeczności.
Kształtowanie rozwoju gminy powinno opierać się na strategii, która określałaby główne, długofalowe cele oraz wytyczałaby kierunki działania i alokacji zasobów koniecznych do realizacji poszczególnych celów strategicznych. Strategia rozwoju jest podstawą działania wszystkich organizacji gospodarczych. Gmina jako organizacja także powinna mieć opracowaną strategię rozwoju. Może ona tworzyć strategię na podstawie art. 18 ust. 6 Ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r., zawierające¬go stwierdzenie, że do wyłącznej właściwości gminy należy „uchwalanie programów gospodarczych". W tych programach gminy nie powinny poprzestawać tylko na dbaniu wprost o lepsze warunki życia mieszkańców, ale w głównej mierze powinny konkurować z innymi gminami w celu zwiększenia atrakcyjności inwestowania na swoim terenie. Nowe inwestycje przyczyniają się w pośredni sposób również do poprawy standardu życia mieszkańców gmin. Przyciąganie kapitału oraz wzmacnianie lokalnego biznesu może opierać się na promowaniu w strategiach rozwoju gmin powstawania nowych i wspieraniu istniejących przedsiębiorstw.
Program rozwoju lokalnego łączy w sobie osiąganie celów rozwoju gminy w głównych płaszczyznach: ekonomicznej, społecznej, ekologicznej, przestrzennej, na które wpływają różnego typu uwarunkowania. Określenie czynników warunkujących rozwój wiąże się z trudnościami wynikającymi z różnych kryteriów oceny przyjmowanych przez poszczególne grupy mieszkańców i członków władz gminnych. Problemy pojawiają się również przy mierzeniu i ocenie uwarunkowań. Trudności te wiążą się z odpowiedzią na pytanie: W jaki sposób wykorzystać zasoby gminy i szansę rozwoju, aby w pełni zaspokoić potrzeby społeczności lokalnej? Można przyjąć, że strategia rozwoju gmin, w której zawarta jest odpowiedź na to pytanie, ma szansę stać się skutecznym narzędziem zarządzania. Władze gmin, które przygotowały strategię rozwoju odpowiadającą na to pytanie, mają również większe szansę wykorzystania swoich mocnych stron do zdobycia przewagi konkurencyjnej w stosunku do innych gmin.
Szczególne znaczenie dla rozwoju gmin ma prawidłowa ocena uwarunkowań rozwojowych w gminach wiejskich, które są zazwyczaj słabiej rozwinięte niż gminy miejskie. Rozwój gmin wiejskich opiera się w głównej mierze na zasobach, które znajdują się na ich terenie, a ich cele rozwojowe związane są z zaspokajaniem podstawowych potrzeb społeczności lokalnej. Potrzeby głównie wiążą się z rozbudową infrastruktury technicznej i społecznej na ich terenie. W przypadku gmin miejskich problemy te występują w dużo mniejszej skali.
Otoczenie gminy można rozpatrywać jako źródło szans i zagrożeń dla jej rozwoju. Gmina nie ma wpływu na kształtowanie się procesów społeczno-gospodarczych w jej otoczeniu. Może jedynie wykorzystywać szansę pojawiające się w otoczeniu oraz w pewnym zakresie unikać płynących stąd zagrożeń. Otoczenie gminy mocno jednak oddziałuje na kształtowanie i tworzenie strategii rożwcju. Warunkuje ono możliwości oraz zakres rozwoju gmin poprzez wpływanie na procesy społeczno-gospodarcze dokonujące się na ich terenie. Jednym z czynników, który wpłynął na funkcjonowanie gmin w ostatnim okresie była reforma samorządowa wprowadzająca dwa nowe szczeble samorządu terytorialnego - powiat i województwo samorządowe. Spowodowało to zmianę wielu kompetencji gmin decydujących o ich rozwoju. Do czynników zewnętrznych decydujących o samorządności na szczeblu gminy należy również zaliczyć prawodawstwo dotyczące finansowania gmin. Od wewnętrznych uwarunkowań w gminach oraz od sposobu zarządzania gminą przez lokalne elity zależy, czy czynniki zewnętrzne staną się szansami czy zagrożeniami dla rozwoju gmin. O ile o kompetencjach lokalnych elit zarządzających gminą decydują mieszkańcy, którzy wybierają w wyborach powszechnych organ uchwałodawczy gminy - radę gminy oraz organ wykonawczy - wójta (burmistrza, prezydenta), o tyle wewnętrzne uwarunkowania są cechami, które gmina ma lub nie. Tylko niewielka liczba gmin wiejskich posiada na swoim terenie zasoby, które pozwalają bez większego wysiłku osiągać zamierzone cele oraz ma dogodne położenie, które wspomaga jej rozwój. Dlatego identyfikując determinanty rozwoju gmin w procesie planowania strategicznego w gminie, należy przeprowadzić wszechstronną analizę czynników bez względu na ich kompetencyjne podporządkowanie gminie.
Potrzeba długookresowego sterowania rozwojem gminy pojawiła się wraz z rozwojem samorządności, tj. samodzielności gminy w pozyskiwaniu i wydatkowaniu środków, w oznaczaniu kierunków rozwoju, tworzeniu warunków życia mieszkańców gminy. Świadomość tej potrzeby znajdowała wyraz w opracowaniu przez gminy sformalizowanych strategii, które w gminach zainteresowanych swą przyszłością tworzono już w połowie lat dziewięćdziesiątych XX w. Proces tworzenia strategii został przyśpieszony przez formalny wymóg związany z ubieganiem się przez gminy o środki z funduszy europejskich. Strategie te bardzo różnią się podejściem metodycznym, treścią, formą i przydatnością w procesie zarządzania gminą. Znaczenie problematyki zarządzania strategicznego w gminie, szeroki zakres i różnorodność praktycznych rozwiązań, przy względnie małym rozpoznaniu teoretycznym, skłoniło do podjęcia badań prezentowanych w niniejszej pracy.
Celem badań jest identyfikacja czynników determinujących rozwój gmin wiejskich województwa warmińsko-mazurskiego. Dokonano jej w kontekście określenia czynników stymulujących oraz ograniczających rozwój gmin wiejskich. Analizę tych czynników przeprowadzono na podstawie oceny dziesięciu grup uwarunkowań rozwojowych gmin dokonanej przez wójtów badanych gmin.
W procesie realizacji celów poszukiwano odpowiedzi na pytania: Jakie uwarunkowania rozwoju gminy mają największy wpływ na rozwój gminy? Czy oceny uwarunkowań rozwojowych gmin formułowane przez wójtów gmin znajdują potwierdzenie w danych statystycznych dotyczących wybranych dziedzin świadczących o stopniu rozwoju gminy? Jakie są bariery rozwoju gmin wiejskich? Czy istnieją grupy gmin o podobnych uwarunkowaniach rozwojowych?
Zakres merytoryczny badań obejmował ocenę uwarunkowań rozwoju gmin wiejskich regionu Warmii i Mazur. Badaniami objęto gminy wiejskie (41) z województwa warmińsko-mazurskiego z siedzibą urzędu gminy w miejscowości wiejskiej.