Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego
     OBN
     biblioteka
     wydawnictwa
     nowości wydawnicze
     kwartalnik naukowy
 Komunikaty Mazursko-Warminskie
     badania naukowe
     aktualności
     sprawozdania
     pracownicy
     Towarzystwo Naukowe
     im. Wojciecha Ketrzynskiego
     Biuletyn Obwód Kaliningradzki
     Centrum Badań Wschodnich
     Nagroda im. W. Kętrzyńskiego
     Pracownia Kopernikańska
     Katalog on-line
     galeria
     sesje
     Ogłoszenia, konkursy
     kontakt
     archiwum  aktualności
O
Mariusz Smoliński
 
Rzeźbiarz Jan Chrystian Schmidt.
Rola Warmii jako prowincji artystycznej w XVIII wieku

 
Olsztyn 2006, ss. 300
 
Cena książki to: 30.00 zł netto / 31.50 zł brutto;
 
Stan w magazynie: dostępne
 
Tylna okładka
 
W pierwszej połowie XVIII w., gdy po zakończeniu wojny północnej zapanował na Warmii czas względnego spokoju, okres szczególnego rozkwitu przeżywała lokalna sztuka. Liczne fundacje nowych wyposażeń kościołów przyczyniały się do wzrostu zapotrzebowania na prace rzeźbiarskie, a dzieła powstałe w tym czasie wpłynęły decydująco na obraz sztuki nowożytnej na terenie diecezji. Większa wówczas część zamówień kierowana była do warsztatów działających w Reszlu, prowadzonych kolejno przez Krzysztofa Peuckera (około 1662-1735) i Jana Chrystiana Schmidta (1701-1759). Drugiemu z nich, któremu należy się najważniejsze miejsce wśród lokalnych twórców pierwszej połowy wieku i który należy do grona twórców dotąd nieopracowanych, poświęcona jest niniejsza praca.
Znaczna część książki, niejako z konieczności, ma zatem charakter typowej monografii nowożytnego rzeźbiarza. Nie chodziło tu o chęć dowartościowania samych prac rzeźbiarskich tego twórcy. W wielu aspektach mogą być one interesujące, jednak w większości są zjawiskiem lokalnym i, pod względem artystycznym, przeciętnym. W związku z działalnością Schmidta rysuje się jednak problem o wiele większej wagi - problem, który dotyka zagadnienia funkcjonowania i znaczenia prowincji artystycznej w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej. Uważna obserwacja prac reszelskiego warsztatu prowadzi bowiem do interesujących wniosków na temat miejsca Warmii w historii sztuki polskiej.
Wysoka ocena znaczenia działalności prowincjonalnego artysty wymagała szczególnego podkreślenia. W pracy można zatem wyodrębnić dwie zasadnicze części: materiałową i problemową. W pierwszej znalazły miejsce rozdziały poświęcone osobie i dziełom rzeźbiarza. Po przedstawieniu stanu badań oraz wiadomości archiwalnych i biograficznych dotyczących Jana Chrystiana Schmidta, wskazane zostały lokalne korzenie jego twórczości, a następnie omówione dzieła, z zachowaniem podziału na prace potwierdzone archiwalnie, przypisywane, atrybucje wątpliwe i dzieła błędnie przypisywane. Książka Antona Ulbricha Geschichte der Bildhauerkunst in Ostpreufien vom Ausgang des 16. bis in die 2. Hdlfte des 19. Jahrhunderts - jako podstawa do badań nad rzeźbą nowożytną na Warmii - została opublikowana pod koniec lat dwudziestych XX w. Jednak dotąd lokalna twórczość rzeźbiarska nie była tematem badawczym, który często był podejmowany, a sporządzony przez Ulbricha katalog dzieł, opatrywanych jedynie krótkimi komentarzami dotyczącymi stylistyki i uzasadniającymi atrybucje, pozostaje do dzisiaj najważniejszą i jedyną większą publikacją dotyczącą tego zagadnienia. Studia nie podejmowane przez badaczy niemieckich do II wojny światowej, w ciągu ostatniego półwiecza tylko sporadycznie były prowadzone przez badaczy polskich. Przez długi czas Warmię traktowano jako region, w którym w czasach nowożytnych nie miały miejsca ciekawsze zjawiska artystyczne. Zatem obecnie większość zagadnień artystycznych trzeba tu opracowywać na nowo.
Niezachowanie się części archiwaliów oraz, w wielu przypadkach znaczne straty materiału zabytkowego, zubażają możliwości badawcze. Stąd też współczesne opracowania mają charakter niepełny (np. bezpowrotnie utracona została możliwość przebadania sztuki najważniejszych obszarów dawnych Prus Książęcych). Problem ten dotyczy również monograficznej części niniejszej książki. Prezentowane tu badania oparte zostały na dwóch głównych źródłach. Pierwszym z nich były same dzieła, zarówno zachowane, jak i znane obecnie tylko z dawnych dokumentacji. Obok dostępnych zbiorów fotograficznych, w tym fotografii archiwalnych, podstawą były przede wszystkim badania terenowe, wielokrotnie prowadzone na Warmii i w sąsiednich regionach. Drugim źródłem były informacje archiwalne, zarówno opublikowane w dotychczasowej literaturze, jak dotąd nieznane lub na nowo odczytane. Do podstawowych zadań należało zebranie i usystematyzowanie wiadomości dotyczących życia i twórczości rzeźbiarza oraz weryfikacja opinii, istniejących w literaturze na jego temat. Wobec braku wyczerpujących, utrzymanych na zadowalającym poziomie monograficznych opracowań poszczególnych dzieł Schmidta, należało w pierwszym rzędzie sprawdzić dotychczasowe atrybucje i na nowo ustalić dorobek rzeźbiarza. Następnie przedstawione zostały zagadnienia związane z praktyką warsztatową i organizacją warsztatu rzeźbiarskiego, przykłady działalności naśladowców Schmidta na Warmii oraz charakterystyka formalna i źródła jego twórczości rzeźbiarskiej.
Zagadnienia problemowe wiążące się z działalnością Schmidta zostały ograniczone do - najważniejszych pod względem znaczenia - kwestii dotyczących struktur ołtarzowych. Po przedstawieniu analizy ich kompozycji i wniosków na temat autorstwa projektów, omówione zostały wartości artystyczne najważniejszych realizacji. Następnie, na tle naszkicowanego dla potrzeb tej książki zarysu rozwoju nastaw ołtarzowych w nowożytnej sztuce polskiej, scharakteryzowana została sytuacja, jaka miała miejsce w tej dziedzinie na Warmii w pierwszej połowie XVIII w. W podsumowaniu przedstawiono ocenę omawianych zjawisk i ich znaczenie dla nowożytnej sztuki polskiej.